Italian poem
Poesias
by Giachen Michel Nay (1860–1920)
1. Miu Grischun. Solegl mattutin, che risplenda sils auls Sclarescha migeivel sur quolms ed uauls, Doresch' ils castials sin il tschespet alpin, E bogna il glatsch en igl aur vespertin. Quei ei mia patria, miu Grischun; Per tei resuna la canzun. Leu si ella pezza, leu nescha nies Rein. Pompusa la tenda e frestg il serein. Las tegias salidan, las casas d'uclauns, 11 tun della tiba resuna suis plauns. Quei ei mia patria, miu Grischun; Per tei resuna la canzun. Leu, nua che Tevla travers' ils cullaus, Camutschs en furtina surseglian sbuaus, Leu stat sin il ctivel ed ha bein agur E tenda siu fisi in svelt catschadur. Quei ei mia patria, miu Grischun; Per tei resuna la canzun. — 312 — Las bovas smanatschan e sburflan suis vaus, La bratscha purila defenda ils praus, Defenda las ügias — rabatta il clom, Ils dretgs della tiara, siu über sulom. Quei ei mia patria, miu Grischun; Per tei resuna la canzun. KD 2. Scuol. üent ils vitgs dell'Engiadina, Pertgiradas dad uldaunas Che ruaussan dulsch spegl Inn, Ella tiar', el grepp serein, Schai a mi el cor adina Meinan scazis las fontaunas, Scuol, migeivel sco buc in. A mi para la contrada Benedida da tuts mauns, Tia grischa pezza lada, Tias spundas, crests e plauns. Pegns e larischs en verdura Giuvna, frestga sco nigliu, Ed ils umens de statura Anflas ti strusch enzanu. Ch'ellas tschetschan ord siu sein. Tgi ch'ei staunchels ed enquera In pastgett de ruassar Ella tgeua tiara nera, Savess mai in tal enfiar, Sco sil crest spegl Inn, che sbatta Sias auas cun vigur Cunt il grepp, che ferm rabatta Melodias sco sinzur. Dess Surselva, mia mumma Buc in tschespet spegl ischi, Less a Scuol jeu silla tuma Ver il giuvenessen di. eh 3. L'Engiadina. Jeu sai d'ina vallada Sin vegl itsches Grischun. Da pezs e vals tschinclada, Romontsch ei leu il tun. Romontscha conservada Resuna la canzun. Las auas tschalattadas Scatleina frestg igl Inn Tras verdas, loschas pradas. Sin ferm sulom ladin SecatsclT el en cascadas Giud über tratsch alpin. — 313 Da dunna Lupa conta, Da temps daditg vergai, D'amur, curascha tonta, Da halumbarts smanai, Da spada sanguinonta, Da pievels domignai. Aunc oz, cu sil Bernina, Stempradas fan sgarschur, E cur ch'il pievel smina D'in inimitg sinzur, Pertger' el sia tgina, Defenda cun vigur. Defenda la faviala, Ils usits. ch'eu artai, La viarva dultscha, biala, Ils tuns ton carezai. Ladin' ei la nuviala, dis mieds dils babs cantai. Aschia, Engiadina, Fas ti als Grischs honur, E restas tiara fina E tschespet de nies pur, E portas da regina, La cruna cun splendur. uss 4. Cusseglier federal Felice Calonder. Selegra Surselva, vallada romontscha! Tes umens han forza maguol e vigur, Vengons della ligia e tiara Grischuna Fan eis alla patria letezi ed honur. Scol pegn sin il tgicmbel de nossas montognas Eis ti carschius si — ord il saung de nos purs, En liunga Stentusa lavur e fadigia Has ti acquistau tons merets ed honurs. Leu si el vitgett, spella tuor smanatschonta, Leu resdan compogns da legria surpri; 0, co giubilass tia buna mummetta, Savess' ella strenscher il maun oz a ti. Emblida ca via la biala Surselva, La mumma romontscha, las plauncas de Trin, Ed eis ti Feiice sigl ault della scala. El cor en perpeten eis ti nies vischin. ED — 314 — 5. Temps primavaun. Verdas frastgas, rosas castgas, La lodola egl azur, E siu frestg cantar dedesta En miu cor in dulsch sinzur. Primavera, che svaneschas Aschi prest sco giuvn' amur, Datas üeunga, datas viarva AI pü petschen cantadur. Verdas frastgas, rosas castgas, E la pezza en ardur; Bein fitadas se splenghegian Loschas fluras en splendur. Primavera, ch'ei a strada, Primavera cun ses duns, Carmelescha e giavina Ord la gula las canzuns. Verdas frastgas, rosas castgas, La lodola egl azur, E siu cant cul miu s'unescha En accords cun plein vigur. Primavera prest svahescha, Cantadurs, sehe lein cantar, Aschi ditg sco llurs verdegian Ed in cor sa carezar. USD 6. On mulin la resgia. Sut il tgiembel della val, Ella frestg' umbriva, Schai la resgia spegl ual Silla teissa riva. Co las auas dil dargun Meinan resgi' e fuolas E sbarbuttan lur canzun Mont a tras las buolas. E las pellas e falun Van e fan canera, Sil mulin cun formentun Vegn la muünera. Mia mumma ha mi detg, Sevilont cun stenta, Buc enquera leu tiu cletg Tier schi schampra schenta. Muüneras, quei ei dar, Sehe ti gest confessas, Laien miu e tiu stgisar, En spir ladernessas. Mumma, quei va mai a prau, Ch'ei engolien frina, Mo miu cor hall' engulau. Salva per adina. usd — 315 — 7. Älla Romania. (Redunonza 1913 a Trun.) In cauld salid a tuts oz porscha Trun, Als giuvens patriots romontschs cunzun. Ed jeu hai observau vid nies ischi, Co el scurlava roma e tschupi, Vesent el tons giuvnals raspai Entuorn siu best e ferm restiai, De batter per il vegl e bien artau Dals perdavons, e per il tratsch bognau Da saun schizun e da savurs, gebein: Ed in salid sbarbutta sez il Rein, Che batta ferm siu van tras il sablun E lu cun el s'unescha nies dargun Leu o Zignau, in nausch e tribel tschanc, Che fa sgarschur e tem' il giavel gnanc. Quei plai a mi —, pertgei, ch'in um zun fin, Che porta vons, cugüuna pir e fa sgurdin, Ch'in brut sincer, che muss' ils dents aviert. TI sas pii tgunsch untgir da siu entiert. E la caplutta ei in monumen De nossa ligia, o, fagei persenn. De nossa biala val, de nies cumin, Schi ferms d'intemps sco el Grischun buc in. Ed oz il di. sei fors' in miul spossaus, Ei buca pii il vegl en nigins gratis. II temps semida e ti er cun el. Perquei san ins ca strusch schluppar dal fei, Scol vegl mischun dils sprers sisu Tiraun, Che ha. schulont la viafier leu giu el plaun, Giu sevilau schizun, ch'el ei surnotg sfundraus. Perquei adatg, e seigies mai zacchiaus. Dal vegl ei buca tut mo aur e bien, Dal niev astg' ins bein era ver talien. Nus essan veders e vus essas novs, E mintgin cui or sesagens ovs, Aschia tegn in cauld e tempra bein il dretg, E lauter laschi resunar siu pletg Sco oratur e sco poüticus — — 316 — In difficil mistregn per esser prus — Ed in, pii buns, scungiri il puccau, E lauter peini il magun sculau, Ed encitgi curesch' il animals, Ils bos e taurs, ils pelischs e vadials. Ed ussa vegn jeu aunc a cramados Cun vus, scolasts, sehe ge per il davos, Hai jeu tuttina quels serrau el cor Ed enconuschel eis dadens ed ordador. Ed ussa lein nus tuts ensemen fiasta far D'amitgs romontschs ensemen raschunar, Serrar il maun e buca condemnar. Sehe in ne lauter mass ca gest cul til Dil general e surpassass il fil. Denton eis ei ni bi ni bien, pilvê, Che tut ruaussi el madem futgê. Mo in pertratg, che meini maun en maun Ils umens leu spegl Inn e quels dil Plaun. Ils habitonts dil Glogn. la Foppa e Surses, Domliasc' ed Albula e tut itsches, Nul vierv romontsch, la retica canzun, Resuna aunc sil über tratsch Grischun: De pertgirar la mumma, lein nus engirar Ed en Romontsch adina lein cantar. Viva la Grischa! USD 8. Comiau dil catschadur. (Suenter Eichendorf.) • Tgi ha tei, miu stgir uaul, 0 sil mun va' i ensurin: Ferm tschentau silla collina, Ils camutschs han buna luna; De ludar el po festgina, Nus cantein, ch'ei frestg resuna Siu scaffider tard e baul Tras gl'uaul in vierv carin Sehe stai bein, miu stgir uaul. Sehe stai bein, miu stgir uaul. Egl uaul rabatt' in tun, Din a lauter star fitleivels. Catschadurs, quels en statteivels, Vigurusa lur canzun. Sehe stai bein, miu stgir uaul. USD — 317 — 9. II mat grischun. Jeu vegn dallas montognas, E sun jeu ina gada E sun in mat grischun, In um stimau, pussent, Stoi ir per las pitgognas, Tei, tiara zun beada, Fadiar miu paun el mun. Enquerel jeu fervent. Co batt' il cor e plira Miu cor, miu cor suspira, SilTura de partir. Mes quolms stoi carezar. 11 montagnard engira, 11 montagnard engira Grischun rest' el segir. Grischun vul el restar. E cu la faulsch terlischa, La mort vegn a spluntar, Less jeu, ti tiara grischa, En tei lu ruassar, Sin tiu sulom, cultira, Da quolms e cresls tschinclaus. II mat grischun engira, Mo leu eis el beaus. esa 10. Spassegiada nocturna. Da miez unviern, il tschiel stelliu. La freida notg sepeina, Us pezs terlischan sco burniu Egl aur de güna pleina. A tras la val til il serein, E tut ruaussa caul e bein. Sulets, sulets, sil teiss uclaun, Camin' jeu cun furtina, 0, leu endira in malsaun, Pitescha, sedeclina. Jeu cuet', ch'jeu audi siu rugar, De eugl agid po festginar. Las Stellas neschan spess sil frun, E bognan caul la strada, Ch'jeu rumpel mez e sfuolel zun Cun regl tras la nevada. II cor mibatta pir e pir, Jeu creiel mez, de stuer pirir. — 318 — Mo in moment fetsch jeu in paus Leu si la neidia plaunca, Cueschel ingena maus. A mia membra stauncla, Cheu ves jeu, sco sch'in maun vess stez 11 clar burniu davos il pez. Miu num aud jeu carin clomar Dad ina vusch migeivla: Dieus paghi tei per tut de car, Premura buntadeivla. A tras la val til il serein, Ed uss' ruauss' jeu caul e bein. Ruaussa bein, ruaussa ditg, Ti glisch. ch'eis uss stizzada, Fideivel mat, miu bien amitg, Ti steila, ch'eis curdada, Curdada mo per pii segir. Sin gl'auter mun poder sclarir. USD 11. GFunviern. Quei ei il temps schi criu, aschi criu; Tuttas Ultras scomparsas. In alv vestgiu Quarcla la tenda e tut para miert, Tiara materna sc'in vast desiert Spetga sil matg fluriu E cun ardurs Plonsch jeu cun tei, speront Frastgas e llurs. Frastgas e llurs pireschan schi cert Sco las cletgas semidan — Con spert, con spert! Draccas e neblas, purgina e glatsch, Greva nevada stenschent' il tratsch. Ferm tia 'gliad' ad aul — Senza suspir! Frastgas e fluras ston Puspei ilurir. USD — 319 — 12. O, contas ga nein nus cantau. 0, contas ga vein nus cantau El bi romontsch canzuns, Cun forza nies sulom undrau, Ils usits vegls, grischuns Tgei dulsch cantar el vierv matern romontsch, Che va da cor, rabatta ferm e tuna schi sonor. Romontschs, romontschs restein fin fatg Urein, cantein canzuns, Restein fideivels al lungatg AI plaid dils vegls Grischuns. Tgei dulsch cantar el vierv matern romontsch. Che va da cor, rabatta ferm e tuna schi sonor. Sehe tuna vinavon aunc ditg, Ti vierv de nos babuns. Eis ti ge nies pii car amitg, Schi ditg sco'i dat Grischuns Tgei dulsch cantar el vierv matern romontsch, Che va da cor, rabatta ferm e tuna schi sonor. ~W"