Versos French Pierre Corneille Au Roi, sur sa conquête de la Franche-Comté

French poem

Au Roi, sur sa conquête de la Franche-Comté

by

Listen in the reader

Quelle rapidité de conquête en conquête, En dépit des hivers, guide tes étendards ? Et quel dieu dans tes yeux tient cette foudre prête Qui fait tomber les murs d’un seul de tes regards ?

À peine tu parois, qu’une province entière Rend hommage à tes lis et justice à tes droits ; Et ta course en neuf jours achève une carrière Que l’on verroit coûter un siècle à d’autres rois.

En vain pour t’applaudir ma muse impatiente, Attendant ton retour, prête l’oreille au bruit : Ta vitesse l’accable, et sa plus haute attente Ne peut imaginer ce que ton bras produit.

Mon génie, étonné de ne pouvoir te suivre, En perd haleine et force ; et mon zèle confus, Bien qu’il t’ait consacré ce qui me reste à vivre, S’épouvante, t’admire, et n’ose rien de plus.

Je rougis de me taire et d’avoir tant à dire ; Mais c’est le seul parti que je puisse choisir : Grand Roi, pour me donner quelque loisir d’écrire, Daigne prendre pour vaincre un peu plus de loisir !

Quis te per medias hiemes, Rex maxime, turbo, Quisve triumphandi præscius ardor agit ? Quis deus in sacra fulmen tibi fronte ministrum, Quis dedit ut nutu mœnia tacta ruant ?

Venisti, et populos provincia territa subdit, Qui tua suspiciant lilia, jura probent ; Quodque alio absolvant vix integra sæcula rege, Hoc tibi ter terni dant potuisse dies.

Ecce avida famam properans dum devorat aure, Et quærit reduci quæ tibi Musa canat, Præcipiti obruitur cursu victoris, et alta Spe licet arripiat plurima, plura videt.

Impar tot rerum sub pondere deficit ipse Spiritus, et vires mole premente cadunt ; Quique tibi reliquos vates devoverat annos, Hæret, et insueto cuncta pavore stupet.

Turpe silere quidem, seges est ubi tanta loquendi ; Turpius indigno carmine tanta loqui ; Carmina quippe moram poscunt : vel parce tacenti, Victor, vincendi vel tibi sume moras.

Quis te, facta novis cumulantem ingentia factis, Per medias hiemes belli rapit ardor ? et altæ Fulmina quis fronti Deus indidit, omnia solo Protinus ut nutu dent mœnia sponte ruinam ?

Venisti, et positis circum undique Sequanus armis Jura probat supplex, et lilia promis adorat ; Longaque septenis superas emensa diebus, Quæ spatia haud alius per sæcula compleat heros.

Nequicquam sonitus et primæ murmura famæ Musa bibit, grandesque avida spe præcipit ausus, In laudes arrecta tuas ; sed enim impete rerum Obruitur, tantisque stupet spem cedere factis.

Ipse adeo immensis animus progressibus impar Nititur incassum, et cursu defessus anhelat ; Ac reliquos quamvis tibi dudum addixerit annos, Hæret inexpletum admirans, nullusque stupori

Est modus ; et pudor est decora inter tanta silere, Et laudare timor. Tu vati, maxime regum, Debita ne spatium quondam in præconia desit, Longius in tales spatium tibi sume triumphos.

Quis te per altas ardor agit nives, Laurisque lauros accumulat novas ? Frons unde primo fulminantis Ictu oculi labefactat arces ?

Venisti, et armis aspera gens tuis Jurique cedit. Sæcla per integra Vix frangat alter, quos diebus Bis quatuor domitos triumphas.

Musam volentem carmine prosequi Cursu fatigas, obruis impetu : Quæ fama, quæ spes fingere audet, Insolitis superantur ausis.

Mens nutat impar gressibus, et licet Vitæ sacrarit quod reliquum est super, Rerum eloqui molem laborat, Et tacito celebrat stupore.

Cum tanta laudum luxuriat seges, Silere turpe est. Si fidibus jubes Æquare palmas, lentiore Mœnia verte inimica ferro.

Quo te bellandi rapit impetus ? obruis hostes Contemnens duras hiemes, cumulasque triumphos Dic quibus auspiciis ? quo fulmine ? dic quibus armis, Quisve deus pugnat tecum, et comitatur euntem ?

Te spectante, cadunt, vel solo exterrita nutu, Mœnia, teque probant Dominum, et tua jura cadendo. Septima lux palmam asseruit, quam vindice ferro Non alii obtineant etiam per sæcula reges.

Jam dudum in plausus mea musa erumpere gestit ; Te reducem exspectans, avidas frustra applicat aures : Præcipiti cursu antevolas, fallisque parantem Dicere multa, animum longe superantibus actis ;

Nec jam te capit illa, tuis et laudibus impar Insolitum miratur, et obstupefacta recusat Arduum opus, vatemque negato carmine fraudat. Quid faciam ? pudor est decora inter tanta silere,

Sed laudare labor : nostro succurre labori, Maxime Rex, mihi quo liceat tua scribere facta, Da spatium vati, cursusque morare secundos. Quis tua, tot cumulans invito frigore lauros, Ardor agit vexilla ? quis et Deus oppida nutu Dat tibi fulmineo perrumpere fortius ictu ? Venisti, et justis fera gens se subjicit armis, Conficis et velox quod nec per sæcula possit Rex alius. Mea te affectans celebrare Thalia, Dum redeas, avidam famæ frustra applicat aurem : Antevolas, summa et factis præverteris ausa. Tam rapidum admirans animus mihi concidit, et mens Fida licet reliquos tibi sponte sacraverit annos,

Te sancto stupet usque metu, nilque amplius audet. Tot memoranda pudet premere, et, Rex magne, necesse est, Ni mihi des spatium, ac celeri minus impete vincas. Quis tuum, lectis tibi tot per altas Et nives palmis, agit ardor agmen ? Quis Deus nutu quatere addit, instar Fulminis, arces ?

Te simul videre, tibi feroces Sequani parent ; rapidusque subdis Ipse quæ longis neque subdat annis Oppida Mavors.

Musa te, donec remees, sonare Gestiens, frustra bibit aure famam ; Assequi nec fas tua tot sagaci Prælia sensu.

Gressibus mi mens stupet ægra tantis ; Ac licet totum tibi me dicarit, Te pavens spectat, mea nil et ultra Pieris audet.

Digna tot fatu pudor est silere, et, Magne Rex, cogar : breve fac anhelæ Otium Musæ, celeresque pualum Siste triumphos.

Quis te, quis ardor magnanimos rapit, Princeps, in ausus ; et viridi jubet Frontem, vel invitis pruinæ Frigoribus, redimire lauro ?

Quod numen in te fulminis arbitrum Nutu vel uno mœnia diruit ? Venis, repentinaque, supplex Jura probat, domitus ruina

Burgundus ; et quod vix aliis daret Invicta virtus curriculum integris Implere sæclis, bis quaternis Solibus es, Lodoïce, mensus.

Frustra parantem prælia me loqui Urbesque victas, obruit impetus, Cursusque inoffensus triumphi, Spemque avidam tua gesta vincunt.

Victoris impar mens mea passibus, Quanquam fugacis quod superest mihi Vitæ tibi ultro consecrarim, Attonito stupet ore cursum.

Silere turpe est ; perpetuum tamen Silere cogis : vincere tam cito Ni desinas, lentisque lentus Victor agas celebranda Musis.