Italian poem
Meneghin Biroeu
by Carlo Porta (1775–1821)
Bravo! bravo! l’ha faa propi polid A tœuss d’intorna quij bagaj; inscì Poss cuntagh ona scenna da fall rid, Che no la cuntarev se fussen chì: Che di vœult, nèe, già el sa.... se dis pû e men, E ogni busca per lor l’è on car de fen.
Quatter ex-monegasc, sôr Benedetta, Sôr Anna, sôr Eusebia, e sôr Martina, Viven insemma, e fan tra lor casetta In cà d’on collaron della dottrina, Fœura di pee del mond, là passaa el foss Tra sant Vicenz di matt e sant Caloss.
Paghen el ficc a furia de rosari, Gh’han el sò bon livell, gh’han la pension, Dò convers che je serv senza salari, La soa gesa lì arent voltaa el canton, El sò comed e el pozz denter de l’uss, La soa gatta e ’l stornell che dis: Esuss.
De teolegh, de pret, de confessor. Tra quij che disnen dal padron de cà E tra quij olter che van sù de lor A portagh cott e cames de rizzà, Ghe n’han in frega tutt’el di on brovett. De podess consultà su tutt i pett.
Oltra el rest di vantagg, gh’han sôra numer Quel de sta arent de cà a la mia personna, Che fan côr tutt el dì per trii cocumer, E quell’olter de vegh anch la mia donna Che fa la sarta, e la ghe dà i tassij Per fà i abet, i agnuss e i covercij.
Hin quatter donn insomma de la somma Che podaraven, a vorrend, stà mej Milla vœult pussee lor ch’el papa a Romma, E andà in paradis grass come porscej; Eppur, sur sì, che ghe n’han semper vuna De cruzziass, de marsciss, de batt la luna.
On poo ghe l’han, perchè in del sabet grass Ballen fina passaa la mezza nott; On poo per via di donn che van a spass Con la coppa coi brasc, col stomegh biott; On poo coi vestinn strenc e tiraa-in-cull, Che mostren tutt la grazia del baull.
On dì ghe l’han, perchè Monscior Scirin L’han traa in despart de ministrà la cresma; On dì, perchè se stampa el Tamborin, O perchè fan teater in Quaresma, O perchè a Monscia vœuren fa Arzipret On nan, de fà scurtà tutt i pianet.
Lor se cascen, perchè de venerdì Van vôltra i pollirœu a vend pollaster; Per i scœul di tosann che han de dervì, Certi scœul, sœuja mi, faa con l’incaster; Per i stamp scandalos, per i picciur, Per quij che pissa in straa lontan del mur.
Ma el bordell, el böesg, el diavoleri. L’è staa jer e l’oltrer; streppet, deliqui, Girament, convulsion, on affar seri, Che ha traa sott sora asee, spiret, reliqui, Pret, cioccolati, ex fraa, chiffer, devott, E trasaa mezz la scorta di bescott.
E tutt sto ruzz, tutt sto spuell per via D’on besasc d’on bcgliett che hoo portaa a cà, Che ha rezevuu de Romma don Tobia, E che m’han mandaa a toeù fina giò là A San Vittor, in tra la vœuna e i dò, Dove el dis messa per mezz œucc de bò.
Don Disma, don Rodolf, don Tranquillin, Don Lorenz, don Clement, don Mansuett, Don Pio, don Saveri, don Igin, Don Cels, don Samuell, don Anicett, Don Romuald, don Lazzer, don Fedel G’hin côrs adree pesg che nè i mosch al mei.
L’han leggiuu tante vœult e releggiuu, G’han faa su tant calmeri e tant paroll, L’hoo sentuu tante vœult e strassentuu Che, sanguanon! ghe giughi l’oss del coll. Se no gh’el disi su ciar, nett e s’ cett. Senza tœugh via ne giontagh on ett.
" Amico caro (el dis): Romma, li sedici " Aprilo milla e votto cento vinti. " Pur troppo (el dis), no hin lingui maledici, " Nè cosse (el dice), menzonieri o finti " Quelle che (el dis), se diceno de voi " Circa al Governator nostro de noi.
" Ma Dio (el dis), per nostro vilimento «L’ha talmente cecato, che de dopo «Trasato in donne e giògo el puntamento, " E prenduto gran debiti sul gropo, " No l’ha possuto, (el dice), condemeno " E dacchi e dacchi, de sbottire on pieno.
" Se dice, (el dis), che el Cardinal Decane " A furia de dà ment a la gran spesa, " Naccorcendose (el dis), che el dava mane, " Asca al resto, al dinaro de la Gesa, " El sia corruto a squajar tutto al pappa, " Che l’ha ordenato subet ch’el se ciappa.
" Ma lu, el puttasca (el dis), ch’el s’eva dato " Che se tendeva de cattarlo ladro, " L’ha fatto el quonia (el dice), e l’ha curato " El contrattempo (el dis), che el santo Padro " L’eva in estasi in l’aria in del dir messa, " E chi t’ha fatto.... l’è girato in pressa.
" In circa al resto (el dis), la piú segura " L’è ch’el sia navigato in del Levante, " In dove a st’ora (el dice), addio tonsura, " L’è forse già quattata col turbante; " E in dove a st’ora forse, addio prepuzzi.... " Con che sono di voi — Monsignor Nuzzi ".
Sott pœu gh’eva on poscritt, che in del sentill Sguagniven tutt e quanti come scin; On poscritt malarbett, che per capili Bœugna vess religios, savè el latin, Ma mi ignorant, in quanto sia de mi, N’hoo capii olter ch’el diseva inscì:
Poscritto: " Monsignore Monticello " L’è stato jeri in pubblico cattato, " C’el fava, el dice, da Guglielmo Tello, " E l’infilzava el pommo ad un soldato " Sguizzerò de la guardia pontifìzia, " E fu menato sopra alla giustizia ".
Chi inscì d’accord tutt quant in tra de lor, Che sti scandol no hin che i conseguenz Di nost peccaa, de l’ira del Signor, S’hin miss a intrequerì quij reverenz De che razza fudessen sti boltrigh, Che ne tirava al ghicc sta sort d’ortigh.
Don Romuald, don Lazzer e don Pio, Che hin in cura d’anem tutt e trii, Han ditt ch’el fuss el pocch timor di Dio De dà certi candir stremii stremii In di battesim e in di funeral, E de vorè tassà i list parrocchial:
Che in di busser di ces e in quij de strada No ghe se trœuva d’olter cne quattritt; I mess scars, l’elemosina impiccada, I paròcchi infesciaa de poveritt, La crôs de legn in aria a tutt i vent, E la becca frustada per nient.
I francescan don Cels e don Clement Voreven che nassess tutt el bordell Dall’avegh tolt a lor i soeù convent; E l’ex domenican don Samuell El giurava, che l’eva per reson D’avè abolii la Santa Inquisizion.
Sòr Usebbia, anca a nomm di camarada, La pretendeva inscambi che st’istoria La prozedess da quella baronada De ayej descasciaa lor de la Vittoria, Soggiungend tutt insemma a quatter vôs: Che sevem quei che candidava i nôs.
Don Fedel, don Igin, che hin pret de cà D’ona Marchesa e d’ona Baronessa, Daven la colpa a quella de faj stà Digiun fina a mezz dì per digh la messa; E on poelta d’on pret, on cert don Disma, Le trava tutt’adoss al Romantisma.
Finalment on rangogn d’on pretascion, Ch’el m’era settaa giò giusta per mira, Ch’el ciammen el Polpetta de rognon E el pesarà pès brutt cent trenta lira, El me infilza in del muso ona vistada De can côrs, e via el va con st’infìlada:
Mi ghe diroo, mì sì che ghe diroo I reson perchè Dio el ne svargella Seiua nanca dì: varda che te doo! Hin i aitar stravaccaa su la bradella, I ges in vituperi, e i sazerdott Sù per sù, mort de famm, magher e biott.
Hin el gran ciallonismo di marì De lassass menà a vôltra per el nas (E chì el vardava fiss in faccia a mì) Dai miee, e lassagh fà quel che ghe pias: Spês sora spês, senza vardass dintorna Se vegnen da la guggia, oppur dai corna.
Hin la golascia, la leccardaria De sti operari, de sti mezz-camis: In cà miseria, raccol, calestria, La baldoria in di bœucc in di boïs; Ciocch sora ciocch, robba, danee, temp pers! (E zonfeta on’oggiada per travers).
Hin la birbada de lassa i fìœu In strusa per i straa, per i pasquee, A fà l’ozios, el tóff, el borsirœu, Senza dà a ment se biggen el mestee, Se van a messa in festa e a la dottrina.... (E lì traffeta on’oltra lampadina).
Hin quell’oss in la s’ cenna, quij bosij, Quij córs in sui fattur, in su la spesa, Quel pettà i vizi a caregh di lœugh pij, Quel godegh tutt a gratis a la gesa. Quel dì maa di patron tutt quant el dì.... (E lì daj! quij duu œucc adoss a mì).
Hin l’ardiment de sti spantega-strasc De tœunn nun pret per gent come se sia, De tira el nost tabacch con quij didasc, De settass giò a descor in compagnia.... Balossi.... porci.... malcreati.... infamm!... (Acqua! sta vœulta l’ha volsuu bisiamm).
Ah fiol d’ona negra! adess capissi (Dighi in del cœur) con chi el parla sto can: Me se s’ ciara el cervel; me secudissi, Pesseghi a alza del scagn el fabrian, E polid sì, ma franco, ma dannaa, Te ghe respondi in sta conformitaa:
Senza tant ch’el se scolda a descuttì, Col ris’ c de deslenguass ona mezzenna, Anca mi ghi diroo, chi diroo anmì I reson perchè Dio el ne peccenna, I reson perchè el tas e el lassa côr De quij bej coss cossett di sò Monscior.
Hin l’avarizia porca malarbetta, Che in paricc de lor sciori l’è quell vizzi, Ch’el par taccaa a la vesta e a la goletta, On obblegh meneman come l’offizzi: Quell c’ha inventaa sacchitt, busser, bascir, Noll de cardegh, e dazzi de candir.
Hin quell mercaa de inceri de cotta e stolla, De mess, de vôs, de aria de polmon, De esequi, de micchitt de sant Nicolla, De catafalch, suffragg, benedizion, Quell traffegh d’angonij a on tant al bott, E quell fà mai nagotta per nagott,
Hin quij corp, quij trasport de caritaa, Quij vesper, quij compiett, quij mattutin Pettaa là de nojaa, de desgarbaa, Intersïaa de flatti e cicciorin, De sbaggiad, de sbarlœugg de scià e de là, E de no vedè l’ora de andà a cà.
Hin quell dass a d’intend de vess dritt dritt Su la strada battuda da Gesù Cont el dà mai nagott ai poveritt, Col trattaj d’alt in bass e casciaj sù, E col vess de sò pè critegh eterna De tutt i novitaa che fa ’l governa.
Hin quell predica semper el digiun, E cercà i mej boccon d’impì el tarlis; Quell de dann del golos, del porch a nun Per on poo de bojacca de boïs, E credes lor l’ottava maraviglia A spazzà vott, des piatt anch in vigilia.
Hin quell de fà servì la religion E i obblegh de conscienza per roffian Di sò vendett, di sò persecuzion, O per fà dà on impiegh a on balandran, A on storta-coll, a on furb, che gh’abbia el meret D’avegh basaa la tonega e ’l preteret.
Quist chì, quist chì puttost hin i belee, Che mœuv la pest, la famm, la calestria; Che fa vegnì de Romma quij palpee Che scriv monsignor Nuzzi a don Tobia: Hin quist, per brio, e no gh’è ball che ten, N’eel vera lù? ch’el diga, ho parlaa ben?