Carmen II

Fama tuæ matris crudeli funere raptæ Dudum terrifico nostras, Pie, perculit aures Murmure: sed me adeo stravit dolor improbus, inquam Me me, Alberte, tuæ motus quoscumque sequentem Fortunæ, ut subito correptus frigore membra Torpuerim, ut gelido titubans vox hæserit ore,

Ut stupor insolitus mentem defixerit ægram; Deprensus veluti sub querno tegmine pastor, Cuius glandiferos populatur fulmine ramos Iuppiter, ut rutilo reteguntur lumine sylvæ, Et procul horrenti quatitur nemus omne fragore: Labitur ille impos mentis, rigor occupat artus, Stant immoti oculi, ora immota, immobile pondus. Quod tum me censes potuisse effingere carmen, Ardentique tuo solatia ferre dolori, Vulnere pene pari misere graviterque iacentem? Ast ubi iam sese desertis sedibus infert, Tristia qui celeri obsedit præcordia cursu, Sanguis, et exclusos vocat ad sua munia sensus, Hæc tibi, quæ forsan tarda intempestaque sordent, (Ne refuge) haud duri canimus solatia casus, Sed potius tacitos renovantia carmina fletus. Ipse tuis lachrymis lachrymas miscere, gravique Usque etiam cupio tecum certare dolore. An quicquam dignum lachrymis, an flebile quicquam Impia pectoribus poterunt immittere nostris? Seu venit in mentem venerandæ gratia frontis, Qua me, quaque alios quoscumque benignus amares, Excipere ilia tui merito studiosa solebat: Seu subit illius gravitas condita lepore Eloquii, qua sueta tui placare tumultus Est animi, quondam cum ageret fortuna sinistre Cum rebus male fida tuis, ut limina supplex Exutus regno tereres aliena paterno; Et quamvis per te multum tibi consulis ipse, Nec documenta parum Sophiæ, quibus impiger omne Impendis studium, prosint, tamen usque fateris Iuverit auditæ quantum te cura parentis: Sive pudicitiam tumulo spectamus eodem Exanimem condi, probitas ubi clara fidesque Religio, pietasque tuâ cum matre teguntur. Heu morum exemplar, columen, tutela bonorum, Pica iacet veteris demissi ab origine Pici; Laurentis Pici, qui te, Saturne, parentem

Retulit, antiqui tu sanguinis ultimus author; Pica atavis generosa, animo generosior alto; Pica potens opibus, virtute potentior ipsa! Inditium cum sæpe sui, tum protulit ingens Prudentis vis illa animi, decor ille modesti, Extincto genitore tuo, cum sola relicta est, Et formosa, et adhuc vel in ipso flore puella, Te puero nondum bimo commune tenente Regnum cum patruo, et populi Carpensis habenas, Ah! male diversis amborum flexibus aptas. Te puero, pueroque simul cognomine patris Fratre Leonello, cuius vix sedula nutrix Invalidum denis numerabat solibus ævum, Tunc tibi, tuncque tuis adeo Pica optima rebus Cavit, ut illi etiam deberi gratia possit Quod validus sceptris et honore fruaris avito. Tuncque adeo bene consuluit probitate pudori; Tunc, et perpetuos quoscumque exegerit annos, Ut decus id, laudes hæ sint, ea gloria parta, Quæ rediviva suas reparat post funera vires. Hinc optare proci connubia tanta frequentes, Aut genere aut opibus freti; dein poscere fratres Primores populi, ambire domestica matrum Consilia, et crebros monitus adhibere faventum. Mille petunt; petit ante alios et fervidus instat Ille Bianorei procerum ditissimus agri Rodulphus Gonzaga, potens maioribus armis, Inclytus Italiâ et toto celeberrimus orbe. Tum cupiunt fratres tædas crepitare secundas, Et sibi Rodulphum geniali fœdere iungi. Ergo illam precibus tangunt, rationibus urgent, Utilitate movent sobolis, cui maxima tanti Accedat tutela viri, seu mollius ævum Claris formari exemplis, seu regna tueri Consiliove, opibusve, armisve poposcerit usus. Quid faciat? teneræ iam primum commoda prolis Anxia pertentant teneræ præcordia matris: Sic tua nimirum vestræ ratione salutis Cogitur a viduo genitrix discedere lecto.

Cuius, ubi supra muliebrem provida captum Plenius inspecta prudenti a coniuge mens est, Sic regni ut thalami consors est sumpta virago. Tum genitrix tua, cui clare est data copia agendi, Iustitiæ vindex incorruptissima sacræ, Dura malis, clemens miseris, gratissima iustis, Propositique tenax, atque imperterrita recti, Perque gradus cunctos virtutis clara refulsit; Clara refulsit, onus pariter subeunte marito. Clarior at multo vacuâ cum tristis in aulâ Magnanimi immatura viri post fata relicta est: Namque diem, multâ Gallorum cæde cruentus, Extremum cum laude obiit mavortius heros Ad vada purpureo spumantia sanguine Tarri, Tempore quo spoliis rex agmina onusta latinis, Rex Carolus, magni Caroli generosa propago, Ad gelidas Sequanæ ripas populator agebat. Matribus et trepidis lux detestata puellis, Illa nimis lux sæva, notâ signanda perenni, Præ cunctis sed, Pica, tibi sævissima luxit. En vidua, et tutrix iterum mœstissima prolis Bis geminæ superas; melioris pignora sexus Namque duo, et totidem diversi parva fovebas. An pupillarem prius eloquar auxeris ut rem? An cultu assiduo natorum ut corda paternos Indueris mores? certe rumore secundo Utrumque, et multo laudari carmine dignum. Præteream sed et ista, sed et connubia natæ; Atque his plura sciens, nec possem singula nec fas Dicere, vel rudibus præsertim nota colonis Limpidus ochneis quacunque aut Mincius arvis

Inter arundineas it flexo limite ripas; Quaque sinus, Benace, tuos imitatus apertos, Fluctibus et fremitu et spumantibus æstuat undis; Aut venetas quacunque Padus perlabitur oras, Multa mole minax, multoque labore docendus, Pinguibus et cultis et aprico parcere ruri. An quisquam summâ virtutum deneget arce Insedisse tuam, generose Alberte, parentem? Aut virtus sermo merus est et inutile nomen, Aut opere et claro penitus dignoscitur actu, Cum medio rerum immersabilis enatat æstu. Heu, heu! quæ sceleri debentur digna nefando, Talia virtutum si præmia Pica reportat? Sed quid inepta tuos renovabit Musa dolores? Sed duce me in lacrymas iterum cur ibis inanes? Sed quid hians medicæ tractabo nescius artis Vulnus, opis quicquam nîl post laturus amicæ? Sed quid ego ereptæ crudelia fata parentis In medium proferre loquaci carmine nitar, Cum neque succurrat ratio solaminis ulla, Qua tot deinde queam fluctus, quos ipse citârim Imprudens, animique graves componere motus? At reticenda nec est ea mors, cui maxima virtus Causa fuit: nec enim vas exitiale cicutæ Vult Aniti latuisse reus, nec Virbius axes Ancillæ, nec Pica feros quibus occidit ausus. Liberius iam iam res ut fuit acta docebo, Unde queant magnum venientia ducere secla Exemplum, humano leviter quam fidere quisquam Ingenio possit: documento nec fuit illa Absque aliquo moriens, cuius dum vita manebat Omne olim fuerat studiis imitabile factum. Illa severa adeo cultrix, italique pudoris Custos; illa adeo vindex labentis honesti Extitit, ut facto turpi curaret ab omni, Et levibus licet opprobriis pulchrasque sodales Ancillasque, domumque omnem servare pudicam, Ne dum se, similemque sui castissima prolem: Cui dum se digno ferventius hæret et instat Proposito, in sese muliebris suscitat iram

Flagrantem ingenii, quod amor furiavit iniquus Et male suada Venus. Quid non vesana libido, Mersa cupidinibus mortalia pectora cogit?