Versos Italian Tommaso Grossi La Prineide

Italian poem

La Prineide

by (1790–1853)

Listen in the reader

I. L’eva ona nocc di pù indiavolaa Scur come in bocca al loff; no se sentiva Ona pedanna, on moviment, on fiaa Che dass indizi de persona viva, Domà che on can de malarbetta sort El faseva el versari de la mort; II. E mi che tapasciava invers Milan Sù la strada Comasna soll solett Slongava el pass, che, a div el cœur, quell can El m’aveva metuu on poo de spaghett: Se sent a sonà i or a on orelocc, Scolti....l’è giusta in pont la mezzanocc.

III. In quella vedi l’ombra d’on murell E m’accorgi che l’è quell del Foppon; Ecco che sont in pari del restell, E me senti a tremà tucc duu i garon; Guardand dent disi: Esuss per la mia mamma; Quand senti on colp e vedi ona gran fiamma. IV. El s’ciarô d’on giald smort che la mandava El sbarlusiva sora tutt’ i cros, Quist dondaven, la terra la tremava, E se sentiva a vegnì sù ona vos Longa..... longa.... pietosa, a fond.... a fond, Cont on cert sonn comè de moribond, V. Che fasendes pù ciara a pocch a pocch La diseva: Sur Rocch? ch’el vegna chi.... Quand che me senti a proferì Sur Rocch, Che propri propri l’è ’l me nomm de mi, Me se scuriss i œucc, me casca i brasc, E borli in terra comè on omm de strasc. VI. Cossa sia pœu success, mi nol soo nò, Domà che, tornaa in mi, me sont accort Che seva al scur, e seva settaa giò In sù on redoss sora di crapp de mort Che me ballaven sott, e seva in brusa Lì lì per borlà denti in d’ona busa.

VII. Guardand in giò vedeva come on ciar Smort smort e che se alzava a bagn maria: L’è sì, l’è nò, me par e nò me par, Scior sì che l’eva mò propri on’ombia Cont in di man on scirin, che a pian pianin La m’è comparsa fina al bomborin. VIII. Car Signor!... Come l’eva mal consciada! Anca on sass l’avarav avuu pietaa, La bocca senza denc, insanguanada, Scarpaa fœura i nariss e spettasciaa, Sgarbellaa i œucc, la faccia, el coo mezz rott, Scavezzaa i brasc, el stomegh tutt a bott; IX. Se vedeva i cavij desperluscent A vegnigh giò giò adree per el mostacc, Impettolaa, ingropii, sbordegascent De palta, de sangu guast e de spuasc, E impiastrassegh in bocca e ingarbiass In d’on quai denc scalzaa che ghe restass. X. Mi no savend, de tant che s’eva locch, Se fudess indorment o dessedaa, Stava lì che volzava nanch tampocch A malapenna de tirà su el fiaa, E lee l’andava adree a provass comè Per alzà i brasc, ma senza mai podè;

XI.

Perchè de meneman che la j’alzava, Quella cossa de vess tutt duu scavezz, Quand even in sù on grizz, la ghe portava Che se desquilibrassen in del mezz E, restand drizz domà i duu scimoston, Ghe borlava giò el rest a pendolon.

XII.

Dopo d’avè faa inscì per on bell poo, Vedend de podegh minga reussì, In att de rabbia la scorliva el coo E ghe scappava indree tucc i cavij, Allora, inserenand on poo la cera, La se missa a parlamm in sta manera:

XIII.

Cossa n’è staa di Milanes dal dì Vint d’April del quattordes fina adess?.... A sti paroll me vedi a sbarlusì Come un stralusc in ment... che nol fudess....? Ghe petti i œucc in faccia.... Giuradina!.... L’è propri l’ombra del minister Prina.

XIV.

A zellenza! ch’el creda.... vedel mi.... Ghe sont entraa in nagott... mi sont scappaa... E lù allora: L’è minga quest che chi, El me dis, quell che mi t’hoo domandaa; Domandi cossa l’ha quistaa Milan Coll’avemm coppaa mi pesg che n’è on can.

XV.

Strissem! respondi, che quell foj de gatt Che l’ha sbertii, el ghe poda quistà el Ciel, Che in quant a nun ghe n’emm cavaa on bell piatt Col fagh ciappà de l’aria a S. Fedel. Comè, el me dis, ma donc l’Indipendenza?... E mi: citto!!! ch’el lighen, Eccellenza?....

XVI.

Allora l’ho veduu a fa on cert modacc Comè che ghe vegness voeuja de rid, Tant ch’el m’ha faa ciappà on poo de coracc E franch lì seguitava ben polid A cuntagh su de la rava a la fava Tutta la storia tal e qual la stava:

XVII.

Che i todisch trionfant cont on armada De fa tremà (del frecc!!) n’han conquistaa, Vegnend con tutt so comed per la strada Maestra fina ai port de la cittaa, Ch’even già avert a posta per specciaj Prima che lor se ongessn i strivaj:

XVIII.

Che appenna ch’in staa chi, quell porch d’on vizi De vorè sempre forloccà in todesch, Sia malarbett! l’ha faa tœu sù on stremizi A la generazion di nost mich fresch, Che han dovuu solassai, e van a risegh, Se no mioren, de deventà tisegh:

XIX.

Ch’oltra sto pocch viorin, sti patatocch, (Che fussen trifolaa!!) han tolt sù la scœura, No podendes fà intend col sò zorocch, De parlà el talian con la nisciœura, E l’è on lenguacc quell là, ch’el san per pratega E g’han minga besogn de la gramatega:

XX.

Che intanta che stralatten el nost gran Dandeghel ai cavaj de disnà e scenna, La famm di poveritt che crien pan La speccia la resposta de Vienna Per savè se’l Consej el ghe permett O de mangià, o de trà l’ultem pett:

XXI.

Ma, siccome el Consej in di sò coss El va cont flemma e cont meditazion, Intrattanta ghe dan in bocca on oss Coi solit loffi de la religion, Che l’è ona bonna cossa in veritaa, Ma quand se g’ha ben pien el consolaa:

XXII.

Che avend pœu miss in uso la pramatega De mandà in sulla forca i condannaa, El master Stricch l’ha dovuu andà a fà pratega In Brugna sora i mort de l’Ospedaa, E nessun podarà levagh l’onor De fass ciamà colega di dottor.

XXIII.

Che Milan l’è tutt pien domà de fumm, De cont, de cavalier, de becch fottuu, Che la reson la g’ha boffaa in la lumm, Perchè voreven dagh di pee in del cuu, E el pover Meret che l’è minga don, L’han traa là colla merda in d’on canton.

XIV.

Che tucc quij strenc in quart, qui scanna piœucc, Somenza de cocò, razza de becch, Pien de marschia e de debet fina ai œucc Che tiren la carrocia coi busecch, Han ciappaa on aria de baron fottuu Come che i olter fussen faa col cuu,

XXV.

Perchè g’han la patenta a letter d’or, Che i soeu vicc, comenzand fina d’Adamm, Han semper faa el badee come fan lor, Bon de nagott via che de fà letamm; Che al dì d’incoeu se guarda minga al meret Di coo present, ma di cojon preteret.

XXVI.

E lì seguitand via allegrament In su sto gust ghe n’ho ditt ona cà; El Prina el me scoltava d’on attent, Che nol vedeva a moeuves, nè a fiadà, E se capiva ben che a sti notizzi L’andava tutt in gius de regolizzi;

XXVII.

Che vun ch’è staa minister el gh’ha el coeur De minister anch dopo el scimiteri, E per dagh gust... l’è inutel.,. no ghe voeur Che strilament, che lacrem, che miseri, Con tutt ch’el pover Prina in st’occasion, A dilla giusta, el g’havess squas reson.

XXVIII.

Basta, quand hoo capii de dagh piasè, Volta vella sul fatt, muda register, Che hoo mai voruu fregagh i barolè, Nè viv nè mort ch’el sia, a nessun minister. E repiand el fil del discors faa, Tirava innanz in sta conformitaa.

XXIX.

L’ha però de savè, vostra Zellenza, Che in mezz a tucc sti gran dolor de crappa Nun buseccon, con soa bonna licenza, Semm contenton, allegher come pappa, E sti pinol ne paren bescottin Per l’amore de l’amor de Franzeschin;

XXX.

El qual sto Franzeschin l’è on italian, S’el voeur, e in fin di cunt l’è on galantomm, E soa mièe l’è nassuda in Milan All’ombra de la cupola del Domm, Figurass!.. che delizia... che benon... Robba de fass in broeud de maccaron;

XXXI.

Che i Milaness g’han ben del tira-molla, Ma hin poeu de bonna pasta, e no ghè ball. Aqua de belegott!.. che pasta frolla..! El me respond, strengendes in di spall, Bisogna domandaghel ai mee oss! E mi: discorremm minga di sti coss.

XXXII.

Adess disi per dì del grand amor Che g’hemm nun Milanes per el padron, Car padronasc! che gust!.. andà a discor! L’è ona robba che l’è fina tropp bon. Già nun cont lu semm propri carna e pell, Camisa e sedes, scisger e buell,

XXXIII.

Che semm bon anca nun tant quant a lù, E lù l’è bon anca lù tant quant a nun, Nun incapazz de fagh de mal a lù, E lu incapazz de fann del ben a nun, Pien fina sora i œucc de la virtù.... De la santa pascienza e nun e lù.

XXXIV.

Bœugna domà conossela sta gemma Per voregh ben, fudessel vun de sass, Affabel con tutt quij ch’el parla insemma, Dolz de sangu, a la bonna che l’è on spass, Ghe diroo tant, che fin la Veritaa Gh’è calaa on scisger de no vegh parlaa:

XXXV.

E disen, che la s’eva presentada Con bass i œucc per fass annonzià; Ma avendegh minga su l’abet de spada, Chè l’ha mai vanzaa assee de podel fà, È saltaa a voltra el gran Zeremoniee Ch’el g’ha daa on sbutt e l’ha casciada indree;

XXXVI.

Ma in quant a lu ben, pu che volontera El la riceverav anca in camisa, El ghe farav on car de bonna cera, Dandegh ansa e coragg perchè la disa, Che l’è vun de quij omen alla man, D’on cœur che ghe stà denter tutt Milan.

XXXVII.

Tutt quist hin ciaccer che conclud nient, Salta su el Prina, infin cossa hal pœu faa?... In quand al fà, respondi, verament... Si... fina adess... l’ha minga comenzaa; Ma disen: Cossa occor! in fin di fin L’è el re di galantomen Franzeschin,

XXXVIII.

Sì, el re di galantomen, dis el Prina Sgavasgiand, obbligato dell’avis!... E mi allora, cos’è sta pantomina? Ch’el me scusa, Zellenza, m’è duvis Che sta vœulta, con tutta la soa furia, L’abbia tolt un cojon per on inguria!

XXXIX.

E lu, ben che s’el tegnen sto co... Tura? Sbraggi mi subet.... brutt mostacc de tolla; Ma con tutt quest, perdincia, g’hoo pagura Ch’el abbia proferida la parolla, Che in la capella se sentiva el son Dell’ecco che finiva come in on.

XL.

In quella el Prina... traff... in d’on moment El se sprofonda, el me spariss, l’è pers; E ven su de la terra on accident D’on versasc, de la razza de quij vers Che fà i anem dannaa, i strij, i zingher, E l’avvocat Stoppan de Beroldingher.

XLI.

Stremii de quel versari, tutt’a on bott Sbaratti fœura i œucc, guzzi i orecc, E no vedi, e no senti pu nagott; Tocchi, me volti, o bella! sunt in lecc, Me senti stracch, me trœuvi tutt sudaa, E m’accorgi de vessem insognaa.