Versos Italian Tommaso Grossi La Prineide

Italian poem

La Prineide

by (1790–1853)

Listen in the reader

L’èva ona nocc di pu indiavolaa, Scur come in bocca al lôff; no se sentiva Ona pedanna, on moviment, on fìaa, Che dass indizi de personna viva; Domà che on can de malarbetta sort El faseva el versári de la mort.

E mi, che tapasciavu invers Milan Su la strada Comasna sol solett, Slongava el pass, che, a div el cœur, quell can El m’aveva mettuu on poo de spaghett; Se sent a sona i ôr a on orelocc: Scolti... l’è giust in pont la mezza nocc.

In quella vedi l’ombra d’on murell, E m’accorgi che l’è quell del foppon: Ecco che sont in pari del restell, E me senti a tremà tutt duu i garon: Guardand dent disi: Esuss per la mia mamma Quand senti on colp, e vedi ona gran fiamma.

El sc’ ciarô d’on giald smort che la mandava El sbarlusiva sora tutt i crôs: Quist dondaven, la terra la tremava, E se sentiva a vegni su ona vô Longa .. longa, pietosa, a fond... a fond, Con on cert sôn, comè de moribond,

Che fasendes pu ciara a pocch a pocch La diseva: sur Rocch! ch’el vegna chi... Quant che mi sentî a proferì sur Rocch, Che l’è nient’olter ch’el me nomm de mi, Me se scuriss i œucc, me casca i brasc, E borli in terra comè on omm de strasc.

Cossa sia pœù success mi no ’l soo no: Domà che tornaa in mi me sont accort Che s’eva al scur, e s’eva settaa giò In su on redoss, sora di crapp de mort, Che me ballaven sott, e s’eva in brusa Li lì per borlà dent in d’ona busa.

Guardand in giò, vedeva come on ciar Smort smort che se alzava a bagnmaria, L’è sì, l’è no, me par, e no me par... Scior sì, che l’eva mò propi on’ombria Cont in man on scirin pizz, che a pian pianin La m’è comparsa fina al bamborin.

Car Signor benedett!... l’eva consciada In mœud de fa spavent, schivi e pietaa: La bocca senza dent, insanguanada, Scarpada fœura, i naris spettasciaa, Sgarbellaa i œucc, la faccia, el coo mezz rott, Scavezzaa i brasc, el stomegh tutt a bott.

Se vedeva i cavij desperluscent A roversass giò adree per el mostacc, Impettolaa, ingropii, sbordegascent De palta, de sangu guast, e de spudacc, E impiastrassegh in bocca, e ingarbiass In d’on quaj denc scalzaa che ghe restass.

Mi no savend, de tant che s’eva locch, Se fudess indorment, o dessedaa Stava lì che volzava nanch tampocch A malapenna de tira su el fiaa: E lee l’andava adree a provass comè Per alzâ i brasc, ma senza mai podè,

Perchè de meneman che le je alzava Quella cossa de vess tutt duu scavezz, Quand even in sù on grizz, la ghe portava Che se desquilibraven in del mezz, E restand drizz domâ i duu scimoston, Ghe boriava giò el rest a pendolon.

Dopo d’ave faa inscì per on bel poo, Vedend de podègh minga rëussi, In att de rabbia la scorliva el eoo E ghe scappava indree tucc i cavi; Allora, inserenand on poo la cera, La s’è missa a parlamm in sta manera:

— Cossa n’è staa di Milanês dal dì Vint d’april del quattordes fina adess? — A sti paroll me vedi a sbarlusì Come on straslusc in ment... Che no’l fudess? Ghe petti i œucc in faccia.... Giuradinna| L’è propi l’ombra del minister Prinna.

— Ah zellenza! ch’el creda... vedel mi.. Ghesont entraa in nagott...misont scappaa. — E lu allora: — L’è minga quest che chi, El me dis, quell che mi t’hoo domandaa Domandi cossa l’ha quistaa Milan Coll’avemm coppaa mi pesg che n’è on can.

— Strissem! respondi: chea quell fôi de gatt Ch’el l’ha sbertii, el ghe poda quistà el ciel... In quant a min ghe n’emm cavaa on bell piatt Col fagh ciappà de l’aria a sant Fedel. — — Comè! el me dis, ma donch l’indipendenza? E mi: — Citto! ch’el lighen, eccellenza!—

Allora l’hoo veduu a fa on cert modacc, Comè che ghe vegniss vœuja de rid, Tant ch’el m’ha faa ciappà on poo de coracc E franch lì seguitava ben polid A cuntagh sù da la rava a la fava Tutta la storia tal e qual la stava.

Che i Todisch trïonfant, cont on’armada De fa tremà (del frecc!) n’han conquistaa, Vegnend cont tutt so comod per la strada Maestra fina ai port della citaa, Ch’even già avert a posta per specciaj Prima che lor se ongessen i strivaj,

Che appenna ch’hin staa chi quel porch d’on vizzi De vorè semper forloccà in todesch, Sia malarbett! l’ha faa tœu su on stremizzi A la generazion di nost micch fresch, Che han dovuu solassaj, e van a risegh, Se no mioren, de deventà tisegh.

Che oltra sto pocch viorin, sti patatôcch, Che fussen trifolaa! han tolt su la scœura, No potendes fà intend col so zorôcch, De parla el talïan con la nisciœura; Che l’è on lenguacc quell là ch’el san per pratega E g’han minga besogn de la gramatega.

Che intrattant che stralatten el nost gran Dandeghel ai cavaj disnà e scenna, Là famm di poveritt che crien pan La speccia la risposta de Vienna, Per savè se ’l Consej el ghe permett de mangià. o de tra l’ultem pett.

Ma siccome el Consej in di so coss El va cont flemma e cont meditazion, Intrattanta ghe dan in bocca on oss Coi solit loffi de la religion, Che l’è ona bona cossa in veritaa, Ma quand che se gh’ha pien el consolaa.

Che Milan l’è tutt pien domà de fumm, De cont, de cavalier, de becch fottuu; Che la reson la gh’ha boffaa in la lumm, Perchè voreven dagh di pee in del cuu; E el pover Meret, che l’è minga Don, Te me l’han costrengiuu là in d’on canton.

Che tucc quij strenc in quart, quij scanna piœucc, Quij pelapersegh nobilitt del tecch Pien de marscia e de debet fina ai œucc, Che tiren la caroccia coi busecch, Han ciappaa on’aria de cojon fottuu, Come se i olter fussen faa col cuu;

Perchè g’han la patenta a letter d’or Che i sœu vicc, comenzand fina de Adamm, Han semper faa el badee come fan lor, Bon de nagott, via che de fà lettamm; Che al dì d’incœu se guarda minga al merit Di coo present, ma di cojon preterit. —

E lì seguitand via allegrament In su sto gust glie n’hoo ditt su ona cà. El Prinna el me scoltava d’on attent Che no ’l vedeva a mæuves, ne a fiadà, E se capiva ciar che a stì notizzi L’andava tutt in gius de regolizzi;

Che vun ch’é staa minister, el gh’ha el cœur De minister anca dopo el scimiteri, E per dagli gust, l’è inutil, no ghe vœur Che strillament, che lacrem, che miseri; Con tutt, però, ch’el Prinna in st’occasion A dilla giusta, el gli’avess squas reson.

Basta, quand hoo capii de dagh piasè, Volta velia sul fatt, muda register, Che hoo mai voruu fregagli i barolè, Nè viv né mort ch’el sia, a nissun minister; E repïand el fil del discors faa Tirava innanz in sta conformitaa:

— L’ha però de savè, vostra zellenza, Che in mezz a tucc sti gran dolôr de crappa, Nun buseccon, con soa bona licenza, Semm contentoni, allegher come pappa, E sti pinol ne paren bescottin Per l’amor de l’amor de Franzeschin.

El qual sto Franzeschin l’è italïan, Ch’el vœur dì, in fin di cunt, l’è on galantomm, E soa miee l’è nassuda in Milan A l’ombra de la cupola del Domm: Figurass... che delizia, che benon... Robba de fass in brœud de maccaro;

che i Milnês gh’han ben del tira-molla, Ma in pœu de bonna pasta, e no gh’è ball — — Acqua de belegott! che pasta frolla! El me respond strengendes in di spall; Besogna domandaghel ai mee oss! — E mi: — Descorremm minga de sti coss.

Adess disi per dì del grand amor Che gh’emm nun Milanès per el padron. Car padronasc! che gust! andà a descor, L’è ona robba che l’è fina tropp bon: E nun cont lù semm propi carna e pell, Camisa e sedes, scisger e buell.

Che semm bon anca nun tant quant à lù, E l’è bon anca lù tant quant a nun: Nun incapazz de fagh del maa a lu, E lu incapazz de fann del ben a nun, Pien fina de sora i œucc de la virtù De la santa pascienza e nun e lù.

Bœugna domà cognossela sta gemma Per voregh ben, fudessel vun de sass: Affabel con tutt quij ch’el parla insemina, Dolz de sangu, a la bona che l’è un spass: Ghe diroo tant, che fin la Veritaa Gh’è calaa on scisger de no vegh parlaa.

E disen, che la s’eva presentada Cont bass i œucc per fass annônzià; Ma avendegh minga l’abit de parada, Che l’ha mai vanzaa assee de podell fâ, Ghe saltaa a voltra el gran zerimoniee Ch’el gh’ha daa on sbutt e el l’ha casciada indree.

Ma in quant a lù, ben pu che volentera El la ricevarav anca in camisa, El ghe farav on car de bonna cera, Dandegh ansa e coragg perchè la disa; Che l’è vun de quij omen alla man, D’on cœur che ghe sta denter mezz Milan.

— Tutt quist hin ciaccer che concluden nïent, Salta su el Prinna: infin coss hal pœu faa...? — — In quant al fa, respondi, verament... Sì... fina adess, l’ha minga comenzaa; Ma disen... Cossa occor? in fin di fin L’è el re di galantoimen Franzeschin —

— Ei re di galantomen, dis el Prinna Sgavasgiand, obbligato de l’avis!... — E mi allora: — Coss’è sta pantominna? Ch’el me scusa, zellenza, m’è duvis Che sta vœulta con tutta la soa furia L’abbia tolt on cojon per on’inguria! —

E lù: — Ben, che s’el tegnen sto co... — Tura! Sbraggi mi subet, brutt mostacc de tolla! — Ma con tutt quest, perdincio! gh’hoo paura Ch’el l’abbia proferida la parolla, Che in la cappella se sentiva el sôn De l’ècco, che finiva come in ôn.

In quella el Prinna, traff! in d’on moment El se sprofonda, el me spariss, l’è pers, E ven sù de la terra on’accident D’on versasc, de la razza de qui vers Che fan i anem danaa, i strij, i zingher, E l’avocatt Stoppan de Beroldingher.

Stremii de quell versari, tutt a on bott Sbaratti fœura i œucc, guzzi i orecc, E no vedi e no senti pu nagott.. Tocchi, me volti, oh bella! sont in lecc! Me senti stracch, me trœuvi tutt sudaa, E me accorgi de vessem insognaa.