Versos Portuguese Afonso X de Leão e Castela XXV (Pagar ben pod' o que dever)

Portuguese poem

XXV (Pagar ben pod' o que dever)

by (1221–1284)

Listen in the reader

Pagar ben pod' o que dever o que à Madre de Deus fia.

E desto vos quero contar un gran miragre mui fremoso, que fezo a Virgen sen par, Madre do gran Rei grorioso, por un ome que seu aver todo ja despendud' avia por fazer ben e mais valer, ca non ja en outra folia. Pagar ben pod' o que dever...

Quand' aquel bon ome o seu aver ouv' assi despendudo, non pod' achar, com' aprix eu, d' estrãyo nen de connoçudo quen sol ll' emprestido fazer quisess'; e pois esto viia, a un judeu foi sen lezer provar se ll' alg' enprestaria. Pagar ben pod' o que dever...

E o judeu lle diss' enton: «Amig', aquesto que tu queres farei eu mui de coraçon sobre bon pennor, se mio deres.» Disse-ll' o crischão: «Poder d'esso fazer non averia, mas fiador quero seer de cho pagar ben a un dia.» Pagar ben pod' o que dever...

O judeu lle respos assi: «Sen pennor non será ja feito que o per ren leves de mi.» Diz o crischão: «Fas un preito: ir-t-ei por fiador meter Jeso-Crist' e Santa Maria.» Respos el: «Non quer' eu creer en eles; mas fillar-chos-ya, Pagar ben pod' o que dever...

Porque sei que santa moller foi ela, e el ome santo e profeta; poren, senner, fillar-chos quer' e dar-ch-ei quanto quiscres, tod' a teu prazer.» E o crischão respondia: «Sas omages, que veer posso, dou-t' en fiadoria.» Pagar ben pod' o que dever...

Pois o judeu est' outorgou, ambos se foron mantenente, e as omages lle mostrou o crischão, e ant' a gente tangeu e fillou-ss' a dizer que por fiança llas metia por que ll' o seu fosse render a seu prazo sen tricharia. Pagar ben pod' o que dever...

«E vos, Jeso-Cristo, Sennor, e vos, sa Madre muit' onrrada,» diss' el, «se daqui longe for ou mia fazenda enbargada, non possa per prazo perder, se eu pagar non llo podia per mi, mas vos ide põer a paga u mia eu porria. Pagar ben pod' o que dever...

Ca eu a vos lo pagarei, e vos fazed' a el a paga, por que non diga pois: «Non ei o meu», e en preito me traga, nen mi o meu faça despender con el andand' en preitesia; ca se de coita a morrer ouvesse, desta morreria.» Pagar ben pod' o que dever...

Poi-lo crischão assi fis fez o judeu, a poucos dias con seu aver quant' ele quis gãou en bõas merchandias; ca ben se soub' entrameter dest' e ben faze-lo sabia; mas foi-ll' o praz' escaecer a que o el pagar devia. Pagar ben pod' o que dever...

O crischão, que non mentir quis daquel prazo que posera, ant' un dia que a vir ouvesse, foi en coita fera; e por esto fez compõer un' arca, e dentro metia quant' el ao judeu render ouv', e diss': «Ai, Deus, tu o guia.» Pagar ben pod' o que dever...

Dizend' est', en mar la meteu; e o vento moveu as ondas, e outro dia pareceu no porto das aguas mui fondas de Besanç'. E pola prender un judeu mui toste corria, mas log' y ouv' a falecer, que a arc' ant' ele fogia. Pagar ben pod' o que dever...

E pois o judeu esto vyu, foi, metendo mui grandes vozes, a seu sennor, e el sayu e disse-lle: «Sol duas nozes non vales, que fuste temer o mar con mui gran covardia; mas esto quer' eu cometer, ben leu a mi Deus la daria.» Pagar ben pod' o que dever...

Pois esto disse, non fez al, mas correu alá sen demora, e a archa en guisa tal fez que aportou ant' el fora. Enton foi ssa mão tender e fillou-a con alegria, ca non sse podia soffrer de saber o que y jazia. Pagar ben pod' o que dever...

Des i feze-a levar en a ssa casa, e seus deiros achou en ela. E mui ben se guardou de seus conpanneiros que non ll' ouvessen d'entender de como os el ascondia; poi-los foi contar e volver, a arca pos u el dormia. Pagar ben pod' o que dever...

Pois ouve feito de ssa prol, o mercador ali chegava, e o judeu ben come fol mui de rrijo lle demandava que lle déss' o que ll' acreer fora; se non, que el diria atal cousa per que caer en gran vergonna o faria. Pagar ben pod' o que dever...

O crischão disse: «Fiel bõo tenno que t' ey pagado: a Virgen, madre do donzel que no altar ch' ouvi mostrado, que te fará ben connocer como foi, ca non mentiria; e tu non queras contender con ela, que mal t' en verria.» Pagar ben pod' o que dever...

Diss' o judeu: «Desso me praz; pois vaamos aa eigreja, e se o disser en mia faz a ta omagen, feito seja.» Enton fillaron-s' a correr, e a gente pos eles ya, todos con coita de saber o que daquel preit' averria. Pagar ben pod' o que dever...

Pois na eigreja foron, diz o crischão: «Ai, Majestade de Deus, se esta paga fiz, rogo-te que digas verdade per que tu faças parecer do judeu ssa aleivosia, que contra mi cuida trager do que lle dar non deveria.» Pagar ben pod' o que dever...

Enton diss' a Madre de Deus, per como eu achei escrito: «A falssidade dos judeus é grand'; e tu, judeu maldito, sabes que fuste receber teu aver, que ren non falia, e fuste a arc' asconder so teu leito con felonia.» Pagar ben pod'o que dever...

Quand' est' o judeu entendeu, bes ali logo de chão en Santa Maria creeu e en seu Fill', e foi crischão; ca non vos quis escaecer o que profetou Ysaya, como Deus verria nacer da Virgen por nos todavia. Pagar ben pod' o que dever...