Italian poem
La guerra di pret
by Carlo Porta (1775–1821)
Canti la guerra santa e i breviari, I piatt, i micch, i péccher, i peston, I callott, i barett, ch’è sgoraa in ari E han gibolaa la cerega e ’l melon A vintiquatter pret che in cappa e vesta Celebraven a tavola ona festa.
O gran pader di vers e de la bissa, Promotôr di baruff e di legrij, Ti, che a costor te gh’et scoldaa la pissa, Scoldem anch mi, te preghi, i scinivij, In manera che possa famm onor Con di limm, degn de mì, de tì e de lor.
El dì de Sant Lorenz, a on sit de fœura Quatter pass de Milan, se fa on feston In onor del gran sant cott in brasœura 1 fustusc de la gesa hin, confession, Panegirich, campann, mess, sinfonia E decott de cacao in sacrestia.
Ma on compadron del sìt, ch’el vœur moccass Tutt i indulgenz che se despensa in gesa Senza mettess al ris’ c de confessass, El ghe regalla ai pret, a tutta spesa, On disnaron sui moli, che je trà lì Incojonii mezz mês a digerì.
Memoria, tì che con la toa sapienza Ti fet côr tutt i ann a sta pacciada, S’ ceremji sott ai œucc tutt in sequenza, Come denanz a on general d’armada, Dimm chi hin, chi no hin, che cossa varen, Cossa fôtten al mond, cossa bozzaren.
Prima de tucc ghe ven Don Mansuett Fiœu del cœugh de monsignor Fabrizi; I entremé de sò pader e i polpett Gh’han procuraa a bonn’ora on benefizi, Poeù on post in seminari, poeù ona cura E per ultem on fior de prevostura.
Adess, che l’è bell lenc, la soa passion, Oltra quella, s’intend, de spassass via, L’è d’andà intorno a fà tutt i funzion. Per drovà ’l pastoral e la bosia, E per fà adoss ai picch la gibigianna Con quell topazz in did largh ona spanna.
Quell’olter ch’el g’ha ai fianch, con quella trippa Che ghe sgiaffa i gallon, l’è Don Tadee, On ex-fraa zoccolott, ch’el se n’impippa De tutt i sgenadur del galatee; El mond l’è so de Ilù, e’I lassarav cor Anch in presenza de l’imperator.
Quij trii insemma in d’on grôpp, Don Beroald, Don Gian Paol Maria e Don Lucrezzi Hin trii pampossonon nè fregg nè cald; Pur ch’el papa e ’l forment staghen in prezzi, No patissa i vidòr, viva i moron, E creppa i sciori, lor hin contenton.
Quel negron lôsch, pelôs comè on demoni, De per lù soli, in vesta e capelinna, Lè on can de Dio, on certo Don Carboni Resiátt, cospetton de man ladinna; L’ha cavaa pussee dent lù a man destesa Che nè ’l Bonella con la ciav inglesa.
El gha avert duu process; l’è staa sosp̂és On cinqu vœult de la messa; in mezz a quest EI ghè a tutt i funzion, per tutt i gês, A tutt i funeral, a tutt i fest; Nessun l’invida, ma el fa tant paura, Che in dove el va l’è padron lù adrittura.
Quell bon veggett, che scond i man depôs Che voraven basà tutt i pajsan, L’è el curat de Sant Sist, Don Fruttuos, Che vegnen a vedell di mìa lontan: L’è on angiol del Signor, pien de virtú; Se gh’è on sant a sto mond l’è propi lù,
Sostegn di fiacch, confort di desgraziaa, Franch, tollerant, discrett, giojal, sincer, Caritatevol senza vanitaa, Prodigh pù de danee che de parer: Tutt el rispetten, tutt ghe vœuren ben, Tutt ghe fann largo come a on car de fen.
E perchè bon fa bon, quell ch’el g’ha arent A man drizza, che l’è el sò cappellan. De desgarbaa che l’era e sognorent, Tel n’ha faa fœura on fior de cristian Disinvolt, amorevol, esemplar, Degn insomma de lù, degn de l’aitar.
Magher magher, longh longh, color di lòff, Cont in eoo on boromee tutt pien de tegna, E ona vesta de quatter o cinq stoff, L’è chi Don March, quell martor, ch’el se ingegna De solleva i miseri de la gent Imprestand cont el pegn al vint per cent.
In tra quij duu, che paren duu fradij, Sbrodolaa tutt e duu d’onc de cusina, E ’l mostacc con su el tarter di vassij, Ghe ven come on pagodo de la China, Dondand i ciapp e ’l coo, Don Giorg Braghetta Col colett e coi gamb color d’ughetta:
L’è sta a Roma, l’ha faa de segretari A on cardinal, sebben nol savess scriv; Per licenziall l’han faa Protonotari Apostolich, e quest l’è ’l gran motiv Che adess el bôffa pesg che nè on boffett E ch’el và a voltra con quij bei colzett.
Quell coi brasc in sui fianch sul gust d’on ôlla L’è Don Prosper de razza ex-cappuscina: De novizzi el ciamaven fraa Biciolla; Ma, de che l’è tornaa de Palestina, El spara de quij sît ball senza fin E el passa per un Tuli in collarin.
Cacciador per la vita, ostariatt, Col don de Dio d’avè semper sêt, Ecco, ven Don Vittôr del nas scarlatt; L’è staa pret, pœu soldaa, pœu ancamò pret, Comich, fraa, vicciurin, l’è tornaa adess, Fin che nol g’ha de mei, a dì di mess.
Quell pret che ven bel bell, palpaa palpaa Coi œucc bass, gonfi, pien, ross come fœugh, L*è el pover Abaa Ovina, desgraziaa, Ch’el cerca tapinand de lœugh in lœugh, De fà sorà el dolor ch’el le bozzira, Ne’l pò trovà solev per quant el gira:
. . . . . . . . . . . . . . L’ eva ona nocc d’inverno di pu fôsch La nocc che l’è staa miss in libertaa: Per i gôl de quij mont, dcnt per quij bôsch, Ziffolaven i vent infuriaa E sbatteven travers, a rose, a ondad, La nev e l’acqua giò per i vallad:
Per i vœuj di caverna a la lontana, In trà ’l ruggì di turbin, di torrent, Se sentiva el dan!... dan!... d’ona campana, Che rebombava interpolatament, E in del cœur del bon pret el dessedava On fantasma ogni colp che ’l le scaggiava.
Ah che pur tropp ci cœur l’è ona gran spia. Pur tropp gh’era on malann ch’el presentiva: Eren quij bott, i bott dell’angonia De la povera donna che moriva; De la mader, che, in pont de vessegh tolta, Leva scritt ch’el vedess l’ultema volta.
Quella meschina, tutta rassegnada Al tremendo viacc de l’olter mond, La compagnava con la vôs panada L’ultima orazïon di moribond, Quand strabuffaa, moisc, convuls del frecc L’ha se vista el sò Ovina ai pee del lecc
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .