Versos Italian Carlo Porta La nomina del cappellan

Italian poem

La nomina del cappellan

by (1775–1821)

Listen in the reader

A la marchesa Paola Travasa, Vuna di primm damazz de Lombardia, Gh’era mort don Gliceri, el pret de casa, In grazia d’ona peripnèumonia, Che la gha faa quistà in del sforaggiass A menagh sul mezz-dì la Lilla a spass.

L’èva la Lilla ona cagna maltesa, Tutta goss, tutta pêl e tutta lard, E in cà Travasa, dopo la marchesa. L’èva la bestia de maggior riguard; De mœud che guaja al ciel falla sguagnì, Guaja sbeffalla, guaja a dagh del tì.

El l’ha savuda el pover don Galdin Che, in della truscia de l’elevazion Avendegh inscì in fall schisciaa el covin, Gh’è toccaa lì all’altar del pret mincion E el so bon tibi appenna in sacrestia, De mett giò la pianeda e toccà via.

In mezz a quest, appenna don Gliceri IL’ha comenzaa a giugà a la mora el fiaa, È cors de tutt i part on diavoleri De reverendi di busecch schisciaa, Per cercà de ottegnì la bonna sort De slargai fœura in lœugh e stat del mort.

Che, in fin di fatt, se in cà de donna Paola No gh’era per i pret on gran rispctt, Almanca gh’era on fioretton de tavola, De fà sarà su on œucc su sto diffett Minga domà a un galupp d’on cappellan Ma a trii quart de Sorbonna meneman.

Gh’eva de gionta la soa brava mesta A trenta bôr, senza manutenzion, Allogg in cà, lavandaria, soppressa, Cioccolatt, acqua sporca a colazion. Bona campagna, palpirœu a Natal; Sicchè se corren, catt, l’è natural.

Ma la marchesa, che no la voreva Scccass la scuffia con la furugada, L’ha faa savè a tucc quij, che concorreva, Che dovessen vegnì la tal giornada. Che dopo avei veduu e parlaa con tutt L’avria poi fall ciò che le foss piaciutt.

Ecco che riva intant la gran mattina, Ecco el palazz tutt quant in moviment; Pret in cort, pret sui scal, pret in cusina, Pienn i anticamer de l’appartament; Gh’è i pret di fëud, el gh’è i còrs, gh’è i nost: Par on vôi de scorbatt che vaga al post.

El gran rembomb di vòlt, el cattabui De la mormorazion che ghe fan sott, El strusament di pee, di ferr de mui Che g’han sott ai sciavatt quij sacerdott, Fan tutt insemma on ghett, on sbragalismo, Ch’el par che coppen el Romanticismo.

Baja la Lilla, baja la marchesa, Tutt e dò dessedaa del gran baccan; I pret, che hin solet a sbraggià anca in gesa, Ghe la dan dent senza rispett uman; Quand on camerleccaj dolz come on ôrs El riva a strozzagh lì tutt i descors.

Semm in piazza, per dincio, o in dove semm? Sangua de dì, che discrezion l’è questa? Alto là, citto, quij duu in fond, andemm! Che la marchesa la gha tant de testa; Hin mò anch grand e gross, e on poo de quella, Per Dio sacrato, el sarav temp d’avella.

Dopo quell poo de citto natural Che ven de seguit d’on’intemerada, Vedend sto ambassador del temporal Che no gh’è intorna on’anima che fiada, El muda vôs, el morbidiss la cera E el seguita el discors in sta manera.

Se poeù, anch de prima de parla con lee, Di vœult gh’avessen genni de sentì Quai hin i obbligazion del sò mestee, Senza fa tanti ciaccer, eccoi chì; Inscì chi vœur stà, stà, chi no vœur stà El ghe fa grazia a desmorbagh la cà.

Pont primm, in quant a l’obblegh de la messa, festa o nò, gh’e mai ôr fiss de dilla; Chi è via a servì n’occor che l’abbia pressa, I ôr hin quij che lee la vœur sentilla; Se je fass stà paraa do, tre, quattr’ôr. Amen, pazienza, offrighel al Signor.

La messa pœu, s’intend, piuttost curtina, On quardoretta, vint minutt al pù; Dò vœult la settimana la dottrina Per i donzell e per la servitù; La sira semper la soa terza part, Via che a taròcch non ghe mancass el quart.

Chi mò, sentend che on pont inscì essenzial L’eva quell de savè giugà a tarocch, Ghe n’è staa cinq o ses ch’han ciappaa i scal, E tra i olter (peccaa!) on certo don Rocch, Gran primerista fina de bagaj, Che el giuga i esequi on mes prima de faj.

(E quell el tira innanz): Porta biliett. Fa imbassad, fa provvist, tœus anch adree Dì vœult on quai fagott, on quai pacchett, Corr del sart, di madamm, del perucchee, Menà a spass la cagnetta, e, se l’occor, Scriv on cunt, ona lettera al fattor.

Anca chi el n’è sblusciaa de on sett o vott; Vun per quella reson de la cagnetta, On segond per reson de quij fagott, £ i olter cinqu o ses han faa spazzetta Per non infesciass coi penn, coi carimaa, E ris’ ciass de sporcà i dit consacraa.

(E quell el tira innanz): Quant al disnà, De solit, el gh’è el post con la padronna, Via giust che no vegna a capità On disnà de etichetta, o quai personna D’alto bordo e d’impegn, che in sto cas chì Màngem tra nun, cont i donzell e mi.

in campagna poeù el cas l’è different; Vegniss el papa, mangen tucc con lee. Là la se adatta anch con la bassa gent, Magara la và a brazz col cangelee: Tutt quell de pesg, che là ghe possa occor, L’è quell de lassass god da on sojador.

Del rest, rid e fà el ciall, no contraddì, No passa la stacchetta in del respond; A tavola che s’è, lassass servì, No fa l’ingord, no slongà i man sul tond, No sbatt la bocca, non desgangheralla. No mettess a descorr denanz vojalla,

Tegnì giò i gombet, no fa pan mojn, No rugass in di dent cont i cortij. No sugass el sudor cont el mantin; In fin nissuna affatt di porcarij Che hin tant fazil lor pret a lassà côr, Come se el mond el fuss tutt so de lôr.

Chi, vedend quel baloss d’on camerer Che quij bon religiôs stan lì quacc, quacc Senza dà el minim segn de disparer, Fœura d’on quai reffign d’on quai modacc. Don salt el passa al fin de l’orazion Cont el reciocch de sta perorazion.

Quell che ghe raccomandi pu che poss L’è quella polizìa benedetta; Che se regorden che, col tanf indoss De sudor, de sott-sella e de soletta E con quij ong con l’orlo de velù, Se quistaran del porch e nient de pù;

Cert lenden in sui spall, cert collarin Che paren faa de fœudra de salamm, Certi coli de camis, de gipponin, Hin minga coss de portà innanz ai damm: Omm visaa, se sol dì, l’è mezz difês, Ho parlaa ciar, e m’avaran intês.

Stremii, sbattuu, inlocchii come tappon Quij pover pret, s’hin miss tra lor in crœucc, E infin, fussel mo effett de la session, O d’on specc che gh’avessen sott ai œucc, Fatto sta, che de on trenta, a malapenna El se n’è fermaa lì mezza donzenna.

A sto pont, ona gran scampanellada La partezipa a tucc, che Soa Eccellenza Donna Paola alfin la s’è levada E che l’è sul prozint de dà udienza; El camerer allora el côr, el truscia E i pret fan toillette con la bauscia.

La marchesa Travasa in gran scuffion Fada a la Pampadour cont i fìoritt, Coi so duu bravi ciccolattinon De taftà negher sôra di polsitt, E duu gran barbison color tanè, L’eva in sala a specciaj sul canapè.

Ma la Lilla, che l’eva arent a lee Quattada giò cont on sciali nœuv de Franza, Appenna che la sent quii dodes pee, La salta in terra, scovand giò per stanza El sciall nœuv, e bojand a pu non poss Con tutt e quant el fiaa di sò trii goss.

E bôja, e bôja, e rogna, e mostra i dent, Don Malacchìa, che l’era un poo fogôs, Vedendes rott in bocca el compliment, El perd la flemma, e el ghe dà su la vôs E menter el ghe dà de la scccada El fa l’att de mollagh ona pesciada.

On’orsa (come disen i poetta) Che la se veda tœu da un cacciador, O ferì on orsettin sott alla tetta, No la vá in tanta rabbia, in tant furor, Come la va Sustrissima a vedè Don Malacchìa cont in aria el pè.

Per fortuna del ciel, che la Lillin, Con quell intendiment che l’è tult sò, L’ha savuu schiva el colp in del sesin Col tira arent la cova, e scrusciass giò; Del restant, se no gh’era sta risorsa, Vattel a pésca cossa fà quell’orsa.

Schivaa el colp, descasciaa don Malacchìa, Even i coss asquasi quiettaa, Già la dondava la cappellanìa Sui ceregh de quij poch cinq candidaa, Quand on olter bordell, on olter câs El ne manda anmò on para in santa pâs.

E l’è che l’illustrissema padronna, Menter la va a cuu indree sul canapè Per mett in statu quoniam la personna, Stada in disordin per l’affar del pè, In del lassass andà.... cajn, cajn!... La soppressa col sedes la Lillin.

Don Telesfor e don Spiridïon, Duu gingella che riden per nient, Dan fœura tutt a on bott in don s’ cioppon De rid inscì cilapp, inscì indecent, Che la marchesa infin stuffa e seccada La dà fœura anca lee con sta filada.

"Avria suppost ch’essendo sacerdott "Avesser on pò più d’educazion, "O che i modi, al più pesg, le fosser nott "De trattar con i damm de condizion: "M’accorgo invece in questa circostanza "Che non han garbo, modi, nè creanza.

"Però, da che l’Altissimm el ci ha post "In questo grado, e siamo ciò che siamm, "Certissisimament l’è dover nost "Di farci rispettar come dobbiamm: "Saria mancar a noi, poi al Signor, "Passarci sopra, e specialment con lor.

"Quant a lor due, o maliziôs, o sempi "Che sia el lor fall, basta così, che vaden; "Quanto agli altri, me giova che l’esempi "Je faccia cauti, e me ne persuaden; "Il Cossi è (serva loro). ...adesso poi.... "(Lillin, quĭetta!...) Veniamo a noi."

La cagnetta, che fina a quell pont là L’èva stada ona pesta indiavolada, L ha commenzaa a fà trúscia e trepilà A fà intorno la frigna e l’inviziada, E a rampegà sui gamb de don Ventura, On pretoccol brutt, brutt, che fa pagura.

Don Ventura, che l’èva in tra quij trii El pussee bisognôs del benefìzi, El stava lì drizz drizz, stremii stremii, Per pagura de fass quai pregiudizi; El sentiva a slisas quij pocch colzett E pur, pazienza, el stava lì quïett.

Ma la marchesa, che con compiacenza La dava d’œucc a quella simpatia, Con tutt che la gh’avess a la presenza Duu pret de maggior garbo e polizia. Vada todos, premura per premura, La decid el so vôt per don Ventura.

Appenna s’è savuu da la famiglia Che 1 èva deventaa lu el cappellan, Se sbattezzaven tucc de maraviglia, No podend concepì come on giavan, On bicciollan d’on pret, on goff, on ciall L’avess trovaa el secrett de deventall.

Col temp poeù s’è savuu, che el gran secrett L’eva staa nïent alter finalment Che l’avegh avuu adoss trè o quatter fett De salamm de basletta, involtiaa dent in la Risposta de Madamm Bibin De quell’olter salamm d’on Ciciarin.