Versos Italian Modesto Della Porta Ta-pù, lu trumbone d'accumpagnamente

Italian poem

Ta-pù, lu trumbone d'accumpagnamente

by (1885–1938)

Listen in the reader

I

Mannagge, cumpà ’Ntò, m’àjje straccàte! Trent’anne e forse cchiù, che vàjje ’n gire, trent’anne, vinte bbande ajje cagnate: mo ’nche le piume gnì nu bersajre,

mo ’nche na sciasse tutte ferzejàte. Quante ricùrde, ’Ntò, quanta suspire! N’àjje sunàte feste... a San Dunate, a San Giuvanne, a Sante Casimìre...

Che m’aritrove? Cosse ’ntrunconìte, na giubba vecchie senza li bettùne e ’stu mmuttèlle tutt’arruzzinìte!

Sperème almène che ’ste Sante bbùne, che s’à pijàte forze e giuventù, me le mannàsse all’alme ’sti ta-pù! II

Che vite! Mo a la stalle, mo a le stelle. Da Sante ’Sàgne a Napele! a Milane!... A l’estere: Berline! A Brucchesèlle na vôte, ’nche la bbande di Lanciane,

tutte le sere mettavamen mane ’nche na marcia sgargiànte di Vesselle: la ggente si cacciave lu cappelle! Dopo tre jùrne, tèle!... A Palummàne.

Notte senza durmì’, sudàte, stanche... sfraddùte... e mi piacè’, mi piace ancòre, lu curagge ci sta, la forze mànche!

So’ vecchie, cioppe, ne’ mi fide cchiù, m’avesse aripusà’, sarebbe l’ore... Ma... chi t’ajute se nen fî ta-pù? III

Che monne! Certe vôte m’ariggìre... La bbande! Na famije, n’urganette, jàme vestite tutt’a na manìre! Vi’ pe’ spartì? Chi sone la curnette,

(nu strumentùcce!) settemila lire, fiure, cumpìtte, applàves’e rispètte! E i’ che sùffie gni na ciuminire, a durmì’ ’n terre e sbatte’ la fianchette!

Lu mastre, ’nche ddu’ mosse, na ’ngiuriate, si pìje la metà de le quatrine che ci-a buschème; e ci sta Dïadàte,

lu rancasciare, sole la vrevùgne pe’ purtà’ ’nnanze chelu baldacchine! Va a ffa’ le cunte: po magnà’ ’nche n’ùgne! IV

Nu jurne Carmenucce di Casàle, prime trumbune d’accumpagnamente, fece: — Sa da’ finì’ ’stu sfruttamente, st’affàre nen pô cùrre, si va male.

Lu mastre nostre sa da’ mette’ ’mmente ca lu guadagne ’sa da’ spartì’ ’guale. Francì’ — mi disse, — vacce nu mumente, tu sî parlà’, sci tante genïale!... —

Ci jve... e j’dicive: — Nen sultante la bùsche sa da’ fa' tante pe’ d’une, ma tutte le struminte a da’ ’ve’ tante

seconde la grussezze. E quande une che sone la curnette ha cinquante, almeno ci vo cente a lu trumbone. V

Lu mastre, sinte e sinte, ’n sine a quande me se ne ’sci ’nche stu raggiunamente. Mi fece, dice: — Ma ne’ stî cuntente? Vu’ sta’ cchiù mèjje? e mbè! Ci mitte tande?

Chi te custregne a sta’ ’mmezz’a la bbande ’nche ’ssu trumbone d’accumpagnamente? Lìvele quesse, cagne lu strumente e ’mpàret’a sunà’ quelle da cande. —

Putè’ rispùnne? E che je putè’ dire? Piìve nu trumbone a quattre chiave, cumpà, me sfitichìve... e vôte e ggire...

ci chiudè’ l’ucchie, la ritretteccàve, facè tutte le mosse, ma che vu’?... Me na rijave sempre a lu ta-pù! VI

Immèce Carminucce di Casàle fece prugresse, se le mittì’ ’mmente, pijà lu bbumbardine e a scàle a scàle duventà mastre. E n’anne, finalmente

i’ capitìve sutte. Meno male, custù’, l’amiche de lu patimente, penzave, me fa n’âtru trattamente. Ne’ m’aricunuscì! Parè’ nu pale...

’nche na bbummétte gnì nu cumuncìne, trincàve a lu parlà’... s’avè cagnate! E ma da’ crede’, ’Ntò’! se n’è lu vere,

lu sangue me’ à da scòrre’ gnì ’stu vine! Trent’anne d’arte, n’aje ma’ ’ncuntràte nu mastre cchiù fetènde e cchiù sevère! VII

Mòjema, puverelle! M’à stunate, mi dice: — Ma picchè nen ta ritîre? Sî fa’ le scarpe e mo va’ a schiuppettàte: nu pare di pianelle trenta lire... —

Che vo’ che facce! Mòjem’à scagnate lu core pe’ nu pesce di pischìre! Dope trent’anne, lasse! Me ritire!... E l’arte? E Rigulette? E Travijàte?

Vo’ mette l’arte ’n facci a la pianelle?! Ta-pù! Le facce bbone?... E tir’avànde!... Dice: ma quess’è n’arta puverelle.

Ma tu pu’ j’spiehènne a tutte quente che cos’è l’arte... e ca ’mmezz’a la bbànde ci serve pure l’accumpagnamente? VIII

Quanta disprezze, povere mmùttelle! Ma nu’ tirème ’nnanze unestamente, che ffa ca jam’arrete a tutte quente? Che ffa ca i’ annascùnne le frisèlle

sutt’a ’stu sciambrechìne tralucente e tu purte a le bbùsce ’sse piastrèlle di pece e di sapòne? Allegramente!... Ca chï va ’nnanze, scì, pare cchiù bbelle,

ma certe vote je va pure storte, e Dì ne lìbbre quande nen ci’ azzecche! Nu’ immèce le putème dire forte:

da nu’, trumbone me’ nciaccàte e vecchie, nisciùne sa ricorde maie na stecche, nisciùne à ’ntese maie na fetècchie! IX

Ta-pù? Ta-puù! Se campa allegramente, c’appresse a ogge a da’ minì’ dumane... Ma nen mi sforze, e quand’è lu mumente abbotte le ganàsce e... sone piane...

Già mo ’n sa reccapèzze cchiù nïente! ’Mmèzz’a la bbande: bbìfere, campàne ciuccularìlle?!... Tu pu sta’ cuntente? Sême bbandiste o sême sacrastàne

e scupinare? Ma, facce pe’ dire, c’a me nen me n’importe: o trumbòne o bbìfere o clarine, vôte e ggìre

une aj’a ’ccumpagnà! Sone chï sone, i’ suffie allòche e nen ci penze cchiù, quest’è la sorte di chi fa ta-pù! X

Ma prime lu bandiste, c’àja dire?, si putè’ fa’. Sunìve a l’apertùre, a la proggessïone, a la carrìre, la sere te cagnive lu munture:

dù’ pìzze, a lu castelle, n’âtru ggire e ti ìve a durmì! Mo all’ùtem’ùre, dope suffiate na jurnate ’ntìre ’n facci’a ’st’affare, zuppe de sudùre,

le cosse rùtte, se ne ve’ la ggente e te cumenz’a ffa’: «Nternaziunale... bandiera rùsce...». E nen c’è sacramente!

Tu à’ da sunà’, se no la pesse male. Stì’ fresche a dire: Ne’ mi fide cchiù! «Bandiera rùsce...». E dàjje a fa’ ta-pù! XI

Ma sìnte! L’âtre sere a Manuppèlle, stavame a ffa’ la feste a San Pasquale. La notte, appena dope lu castelle la folle cumenzà: ’Nternaziunale...

Avàma già attaccàte. A lu chiù bbelle... da rrète a nu palazze a quande càle n’àvetra mùrre, e ’nche certe varrèlle! e si mett’a strillà’: «Marcia Rejale...».

Fìje di Criste!, ’Ntò’, si nome avvènte! mazzate, muccicanne, gnì le cane! I’ sùbbete acciucchìve lu strumente.

Pinzive: Se mi còjje na varrate sopr’a la cocce, quelle sa risante... ma lu turmbone quande s’à ’mmaccate...! XII

Fortùne ca di bbotte, gni lu vente arrive vinte, trenta carbinìre. Je zumpe’ ’ncolle gni le sparivìre, si ficche’ ’mmezze e separà’ la ggente.

Ma pe’ spartì la ggente, e vùsse e tire, ’mmezz’a lu ccìcche e ciàcche e lu spavente, spartì’ pure la bbande. E a nu mumente, quille vicine a le cruvatte nire

ta ricumenze l’Internaziunale, le pòvere bbandiste a l’âtru late pìje e t’allente la Marcia Rejale...

I’ stave ’mmezze... Alè!, pe’ San Donate! ’nturtive ’stu mmuttèlle e... pù, ta-pù... Cumpà, l’accumpagnive a tutt’e ddù!