Italian poem
Lu ddore de lu casce
by Modesto Della Porta (1885–1938)
I
Nu jurne s’incuntrà ’mmezz’a na fìre Cicche de le Schiavune, lu cecate, e Gisuvè, lu cioppe all’Ajanìre. — Le sî? — fece lu cioppe a lu cecate, —
Mi sta a passà pe’ ’mmente nu pinzìre: tu sci rubuste ma sci sventurate ca nen ci vide, i’ so' struppïate ma tenghe l’ucchie gnì nu sparevìre...
Pecchè ne j’avvunème ’n sucietà? Nu’ seme tale e quale a nu bijette di cinque lire rutte a ddù metà:
mezze la vote ne lu vu’ nisciune, ma se tu la riccùcchie, ’stu bijètte si pù’ rimette ’n circulazïune. II
Sentenne ’stu prugette, lu cecate stennì le vracce e, bbelle piane piane, se le tastà ’nche tutt’e ddù’ le mane e quande l’avè bbone scanajàte,
je fece: — Scì, mi piace ’ssa penzate, la sucietà cumenze da dumane. — La sere preparà lu tascapane, la bborse, la vesacce, na ’ncerate,
e dope fece pure lu cuncerte. — I’ vaje ’nnanze, ma tu statt’accorte, — fece lu cioppe — statte sempre all’erte,
ca quande ci ’ncuntrème ’nche la ggente i’ te stregne la mane forte forte e allure tu cumìnze lu lamente... — III
Lu jurn’appresse si mittì’ ’n camine: pe’ tutte le cuntrade e le campagne, pe’ tutte le lucande e le cantine ci ’ntrave Cicche appress’a lu cumpagne.
E pe’ le fìre po’, quanta quatrine! Lu cioppe presentave la mahàgne, Cicche si stennè’ ’n terr’a la supìne, appresse ci-allentave chelu lagne
e la ggente si sa ca si fermave ’nnanz’a ’sti ddu’ ’nfilice. E tuzzarille e solde e mele e nuce si sprecave’.
Ere na cuccie proprie ammìdïate! Basta dire che l’âtre puvirille je le dicè: — Vu sête affurtunate! — IV
Ma che scià ’ccisse ’mbe, munn’assassine! Tu po’ tenè’ na forze di brihante, che sacce! Po’ tenè’ lu nase fine, ma se nen ti’ ddu’ ucchie trafficante
lu munne t’abberrùte e te trascine. E certe cose fa’ scappà’ lu piante! Vide chelu cecate? Facè’ tante, e chelu sderrenate malandrine
(che pozz’avè’ na palle di fucile!) a lu spartì facè’ le marachelle... Lu cecate però se n’avè’ ’ccorte.
— Gnà va — facè’ — lu file ca va a ffile, lu piumme ca va a piumme tante bbelle, e la muràjje pare ca va storte? — V
E na matine je le vose dire. Dice: — Cumpà’, nu’ seme nu bijette spezzate a ddu’ metà, che nen s’ammette, pe’ quante l’arivute e la riggire;
ma tutte ddù’ accucchiate, ’stu bijette duvente n’atra vôte cinque lire... Baste. Cumpà’ ’nche tutte lu rispette vulesse fa’ nu ccune lu cascìre...
Nen ti uffènne, sa’, ca ne’ le facce pe’ la sfiducie. È nu sentimente; vujje purtà’ nu ccune ’ssa visacce.
Lu cioppe fece na mummelïate, ma po’ je disse: — Scì, so’ ’ntefferente. — E ddese la visacce a lu cecate. VI
La sere. Marnecòle di Patàne, quelle che te’ lu furne a la ’mpianate, je rijalà nu sgrùgnele di pane e na pezzette di casce ’ncerate.
Lu sferrinate fije di pu... dese lu panellucce a lu cecate ma la pezzette se la tenì ’mmane. — Cacce lu casce, — fece lu cecate.
— Qualu casce, cumpà, sce te ’mpazzite? — Steng’a sentì lu ddore, jamme cacce... — Sti’ a pazzeïà, Francì’, t’aje capite... —
Ma lu cecate, rusce gni na vrasce, l’afferrà ’mpette, je strignì le vracce e si pijà la pezze de lu casce. VII
Zitt’e cuìete s’armittì’ ’n camine. Ma quand’arrivà sutte a lu pentùne de la caserme, ’nnanze a Scolavine, lu cioppe che te pense, lazzarune!
A mmane a mmane, affùrie la pedine e ’ntreccènne a ccuscì cosse e bbastune, te porte Cicche a sbatte a la supine ’nfacci’a lu pale di ’nu lampïune.
— Madonne, Mamme! — fece lu cecate. — Ch’è successe, Francì? Pian’a ’sta scese... — Che vu’ succede’? M’ajje sfraggellate!...
— Me dispiace, cumpà, sci fatte male, lu ddore de lu casce sci le ’ntese e nen ci ’ntese quelle de lu pale?! VIII
Nu jurne arividìve lu cecate, sule a na fìre, ’nnanz’a nu cummente. Tenè’ la mana stese, ma la gente passave ’ndifferente e spenzerate!
Pecchè? Pecchè chï fa nu cumplemente vu’ che lu puverelle sventurate le vede, la ringrazie e je tè’ ’mmente... Passà lu cioppe, e allore lu cecate,
sentenne chela voce: — Cumparone — fece — ste ddu’ mmetà nen s’ariccucchie? — Grazie — je rispunnì — cioppe ci ere,
mu facce lu cecate... e vajje bbone... ’Nce vu’ nïente, a quande chiude l’ucchie. Cumpà, statte ’n cervelle e... bbone sere! —