Italian poem
Lu fume
by Modesto Della Porta (1885–1938)
I
— Che fum’a fa’? Nen sî ca ta rruvine? — mi dice ogni tante Filumène — Ca da’ rifunne stòmech’e quatrine pe’ fàrete na cure di velene!
Ma che ci chècce? Fi’ minì’ na pene a sintì’ tosce tutte le matine! Accàttece la carne, ti fa bbene e n’ta riduce secche gni nu spine! —
Ma quelle che ne sa? La puverelle parl’accuscì pecchè nen te’ talente. Tatòne immece, m’avè cunzijate:
— Dentr’a la case, niputucce bbelle, state dijùne e fà nu patimente, ma pe’ la vie lu sìcher’appicciàte... II
E sèguet’a fumà’ gni nu dannate! E fume marcadore, pe’ suspette, quille di otte solde a scatelette. Ma stamatine stave disperate,
cioè che diche? Nen tenè’ cagnate, tenè tre solde, juste nu pacchette di pupulare (m’assucàte ’n pette!). L’apparenze però l’àje salvate
mettènnel’a na scàtele di jre a dove ci tenè’ le marcadore. N’amiche: — Guè, si fume? — Sci padrone. —
Se l’appicciàte, à fatte du’ respire e dope à ditte: — O marcadora bbone! chi fum’a te si sent’aprì’ lu core! III
— N’ci vo’ lu fume, ma ci vo’ l’arruste, — da quase tutte quente sent’a dire. Ma a me st’affare nen mî pare giuste: ca tu mi mitt’a còce’ na rrustìre
sopre a la furnacelle? Ti dà guste! ma a chi sta fore chï je le va dire? Tu fa’ ’sci’ fume da la ciumenìre... le ggente ne’ le sa se è d’arruste,
di pàjje, di rraù o di pulente. La ggente vede e dice: gna cucine!... E nu cuverne antiche e sapïente
nen ti dicè’: sci ricche o tu sci basse. Vedè’ lu fume ’sci’ da lu camìne, se regulàve e ti mettè’ la tasse. IV
Ma lu cuverne mo nen è chiù quelle, mo n’se cuntente chiù di tante poche. Gna si pô regulà’ chiù da lu foche se s’à pijàte ’rruste e furnacelle,
e s’à leccate pure la tijelle?! E che vu’ fa’? T’ù’ mette’ a ffa’ le ggioche? Gnarnò! Magàre lìve n’âtru sfoche, cuntìntet’a magnà’ pane e sardelle,
vatt’a durmì’ a l’oscure, senza lume... Ma ’n quante po’ ca mi vulisse dire ca se pô stà’ a lu munne senza fume,
i’ ta rispunne ca, se tu capisce, custasse nu tuscane cinque lire, ne’ spriche, no: sparègne e cumparisce!